Archiwum

Żniwa, sierp, kosa…

Dzisiaj żniwa przebiegają prawie niedostrzegalnie. Jednego dnia pole pokryte jest łanem zboża, a następnego dnia jest to już gołe ściernisko albo nawet zaorany szmat pola. Dawniej był to czas kilkutygodniowej, wytężonej pracy, wymagającej w dodatku starannych wcześniejszych przygotowań. Już koniec czerwca i początek lipca gospodarze poświęcali na przegląd i przygotowanie narzędzi żniwnych. Przez wieku wyglądało to bardzo podobnie. We wszystkich… Czytaj więcej →

Zimna Zośka

Imię Zofia od wieków jest rozpowszechnione w krajach wywodzących się z kręgów śródziemnomorskich. Pochodzi ono od greckiego słowa określającego mądrość. Chrześcijanka Zofia Rzymska, żyjąca na przełomie I i II wieku, wcześnie owdowiała, wychowując samotnie swoje córki, noszące imiona trzech cnót chrześcijańskich: Wiara, Nadzieja i Miłość. W czasach panowania cesarza Hadriana odmówiła składania ofiary bogini Dianie, na skutek czego jej nieletnie… Czytaj więcej →

Dzwony, dzwonki i dzwoneczki

Dzwonki znalazły różne zastosowanie. Stały się nieodzownym elementem oprawy liturgicznej w kościele katolickim. Przy drzwiach wejściowych zastąpiły dawne kołatki, których stukaniem osoby z zewnątrz prosiły o wpuszczenie do wnętrza. W dawnych tramwajach dzwonek, uruchamiany nogą przez motorniczego, pełnił rolę klaksonu ostrzegawczego. W archaicznych dzisiaj maszynach do pisania i dalekopisach dzwonek uruchamiany był automatycznie, kiedy kartka z papierem zbliżała się do… Czytaj więcej →

Patroni rolników

Trzej ważni kwietniowi święci – Wojciech, Jerzy i Marek – jak wszyscy święci, są patronami rozlicznych różnych zawodów, rzemiosł, miast i państw, ale jednocześnie wszyscy trzej w tradycyjnej kulturze ludowej uznawani są za wspomożycieli rolnictwa, rolników, życia i pracy mieszkańców wsi. Św. Wojciech cieszył się poważaniem jako nasz własny święty i opiekun całego kraju, św. Jerzy uznawany był za szczególnego… Czytaj więcej →

Pisanki i ich magiczne moce

W licznych obrzędach ludowych pojawiało się jajko. Z niego wykluwało się nowe życie, a więc stało się ono symbolem odradzania w przyrodzie. Wykorzystywano je w wielu zabiegach, mających na celu pobudzenie sił natury, spowodowanie płodności ludzi, zwierząt i ziemi. Jeszcze w XIX wieku powszechnie wieszano jajko u sufitu w izbie w celu ochrony przed nieczystymi mocami. Przed zasiedleniem nowej chaty,… Czytaj więcej →

Gdy św. Jan łąkę zrosi, to chłop siano kosi

Bardzo ważnym świętem w polskiej tradycji ludowej był dzień św. Jana Chrzciciela, przypadający 24 czerwca. Na ten dzień dekorowano wszystkie kapliczki św. Jana zielenią, kwiatami i wieńcami i nieważne było, czy jest to Chrzciciel czy prawie równie popularny św. Nepomucen. W religijności ludowej św. Jan sprawował szczególną opiekę nad wodami. Przed dniem jego święta surowo zabronione było zażywanie kąpieli w… Czytaj więcej →

Kawalkada wielkanocna czyli święcenie pól

Jak kraj długi i szeroki, tradycyjnie od drugiego dnia Wielkanocy do początków lipca odbywały się we wsiach i parafiach obrzędy zwane święceniem, okrężaniem, objazdem lub obchodem pól, a także procesją konną, kawalkadą wielkanocną lub jazdą krzyżową. Trudno jest określić początki tego zwyczaju, chociaż wzmianki o nim spotykamy od najdawniejszych czasów. Być może związane to było z obchodami pogańskimi, nasilonymi szczególnie… Czytaj więcej →

Zielone Świątki, tatarak w kątki

Zielone Świątki to ludowa nazwa kościelnego święta Zesłania Ducha Świętego, obchodzonego pięćdziesiąt dni po Wielkanocy. Na południu kraju święto to nazywano również Sobótkami, a na Podlasiu – Palinockami. Dawniej uroczystość obchodzona była przez trzy dni – w niedzielę, poniedziałek i wtorek, a obowiązywał w tym czasie zakaz ciężkiej pracy. Bardzo bogate są tradycyjne obrzędy związane z tym świętem, wywodzące się… Czytaj więcej →

Co łączy przednówek, wodziankę i tarninówkę

Przednówek jest dzisiaj terminem archaicznym, nieznanym i często niezrozumiałym, chociaż jeszcze w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku w niektórych latach wizja tego okresu budziła lęk. Określenie to dotyczy niesprecyzowanego bliżej czasu między kończeniem się zapasów z ubiegłego roku, a pierwszymi plonami w nowym roku. Długość przednówka i jego rozmiar zależały od wielkości zbiorów w roku poprzednim, od zamożności gospodarstwa i od… Czytaj więcej →

Majowe

Maj powszechnie uważany jest za najpiękniejszy miesiąc roku. To czas najbujniejszego rozkwitu przyrody, świeżych barw i upojnych zapachów kwitnących kwiatów i drzew, oszałamiających dźwięków rozśpiewanych ptaków. Wsie tętniły gwarem i pracą. Prawie całkowicie zakończone zostały prace związane z siewami zbóż jarych. Gospodarze wstrzymywali się jedynie z siewem gryki i prosa, które lubiły ciepło i zwyczajowym terminem ich siewu była druga… Czytaj więcej →

Na Przewody reszta wody

Wiosną woda odgrywała szczególną rolę. Jej ożywcza moc zawsze niezbędna była do pobudzenia sił przyrody, do kiełkowania i wzrostu roślin, do rozwoju życia dla ludzi, zwierząt i całego świata. Według wierzeń, była ona – obok ziemi, ognia i powietrza – jednym z czterech żywiołów tworzących świat. W tradycyjnej kulturze ludowej woda miała dwojakie znaczenie – z jednej strony była symbolem… Czytaj więcej →

Niedziela Palmowa

Wielki Tydzień otwiera Niedziela Palmowa. Nazwa tego dnia pochodzi od wprowadzonego w XI w. zwyczaju święcenia palm, a związane z nim atrybuty w sposób szczególnie bogaty wykształciły się w Polsce. Już w środę popielcową mieszkańcy wsi ścinali witki wierzbowe oraz gałązki malin, porzeczek i wstawiali je do naczyń z wodą, aby puściły listki na Niedzielę Palmową. W zależności od regionu… Czytaj więcej →