Archiwum

Ziemniaki, czyli o pyrach, amerykanach i grulach

Najpopularniejsza w Polsce nazwa kartofle jest zapożyczeniem z języka niemieckiego, związane jest to z faktem, że stamtąd właśnie ta roślina do nas przywędrowała. Wielkopolskie pyry a wcześniej perki nawiązują ponoć do Peru, skąd ziemniaki przywędrowały do Europy, podobnie jak amerykany – bo stamtąd przywędrowały. Podhalańska nazwa grule i pomorska bałabuny wywodzi się z kształtu bulw, a wyłącznie polskie określenie ziemniaki – bo jadalne części wydobywane są z… Czytaj więcej →

O świętym Krzysztofie i świętej Annie

Krzysztof jest imieniem pochodzącym z greki i dosłownie tłumaczone jest jako niosący Chrystusa. Święty o tym imieniu żył prawdopodobnie w II wieku. Według legendy był nieprawdopodobnie silnym, złym olbrzymem, początkowo niezwykle odrażającym, z głową podobną do psiego pyska. Kiedy jednak przeniósł na własnych barkach na drugi brzeg rwącej rzeki dziecko które okazało się małym Jezusem, zmienił się całkowicie jego charakter… Czytaj więcej →

Wypas inwentarza

Według wielowiekowej tradycji ludowej, hodowane w gospodarstwie zwierzęta wypasano na pastwiskach od dnia św. Wojciecha do św. Marcina. Nawet jeżeli pogoda była sprzyjająca, zazwyczaj dotrzymywano tych terminów i nie wyganiano zwierząt z zagrody wierząc, że naruszenie zwyczaju spowoduje nieszczęśliwe, bliżej nieokreślone konsekwencje, związane nie tylko z bezpieczeństwem hodowanego stada, ale i pomyślnością rodziny. Powszechne było przekonanie, że po św. Marcinie… Czytaj więcej →

Zimna Zośka

Imię Zofia od wieków jest rozpowszechnione w krajach wywodzących się z kręgów śródziemnomorskich. Pochodzi ono od greckiego słowa określającego mądrość. Chrześcijanka Zofia Rzymska, żyjąca na przełomie I i II wieku, wcześnie owdowiała, wychowując samotnie swoje córki, noszące imiona trzech cnót chrześcijańskich: Wiara, Nadzieja i Miłość. W czasach panowania cesarza Hadriana odmówiła składania ofiary bogini Dianie, na skutek czego jej nieletnie… Czytaj więcej →

Patroni rolników

Trzej ważni kwietniowi święci – Wojciech, Jerzy i Marek – jak wszyscy święci, są patronami rozlicznych różnych zawodów, rzemiosł, miast i państw, ale jednocześnie wszyscy trzej w tradycyjnej kulturze ludowej uznawani są za wspomożycieli rolnictwa, rolników, życia i pracy mieszkańców wsi. Św. Wojciech cieszył się poważaniem jako nasz własny święty i opiekun całego kraju, św. Jerzy uznawany był za szczególnego… Czytaj więcej →

Św. Jadwiga i rzepa

O październiku Połowa października zwyczajowo była na wsi terminem zakończenia wszystkich prac polowych. Oziminy musiały być zasiane, niwy zaorane pod zboża jare, zwożone były ostatnie jarzyny i warzywa, a ziemia pogrążała się w spoczynku. Tradycja nakazywała, aby około dnia św. Jadwigi były zebrane wszystkie owoce z sadów, wykopane wszystkie jadalne korzenie – marchew, pietruszka, rzepa, kalarepa, brukiew oraz wycięte głowy… Czytaj więcej →

Gdy św. Jan łąkę zrosi, to chłop siano kosi

Bardzo ważnym świętem w polskiej tradycji ludowej był dzień św. Jana Chrzciciela, przypadający 24 czerwca. Na ten dzień dekorowano wszystkie kapliczki św. Jana zielenią, kwiatami i wieńcami i nieważne było, czy jest to Chrzciciel czy prawie równie popularny św. Nepomucen. W religijności ludowej św. Jan sprawował szczególną opiekę nad wodami. Przed dniem jego święta surowo zabronione było zażywanie kąpieli w… Czytaj więcej →

Św. Antoni i margaretki

W tradycji ludowej lato rozpoczynało się od dnia św. Małgorzaty, przypadającego 10 czerwca. Jest to imię pochodzące z greki i oznacza perłę, pąk kwiatowy albo córkę światła. Od tego imienia wywodzi się nazwa popularnych białych kwiatów – margerytek inaczej margaretek. W czerwcu kończył się przednówek, ponieważ w ogrodach, na łąkach i w lesie można było już znaleźć coś do jedzenia… Czytaj więcej →

Kawalkada wielkanocna czyli święcenie pól

Jak kraj długi i szeroki, tradycyjnie od drugiego dnia Wielkanocy do początków lipca odbywały się we wsiach i parafiach obrzędy zwane święceniem, okrężaniem, objazdem lub obchodem pól, a także procesją konną, kawalkadą wielkanocną lub jazdą krzyżową. Trudno jest określić początki tego zwyczaju, chociaż wzmianki o nim spotykamy od najdawniejszych czasów. Być może związane to było z obchodami pogańskimi, nasilonymi szczególnie… Czytaj więcej →

Gruzja – dwa magiczne tygodnie

Piękna Gruzja Szczęśliwy los rzucił nas na dwa tygodnie go Gruzji, która od lat fascynowała swoją przebogatą kulturą, wspaniałą i bolesną nieraz historią, sztuką, piśmiennictwem, odrobiną egzotyki no i oczywiście niezwykłymi krajobrazami. Ten niewielki kraj, mniejszy niż ¼ powierzchni Polski, urzeka swoją różnorodnością, zachowanymi zabytkami i gościnnością, serdecznością mieszkańców. Jest tu wszystko – piękne plaże nad morzem Czarnym, wyniosłe i… Czytaj więcej →

Święty Józef i bociany

Dzień św. Józefa w tradycyjnej kulturze ludowej był bardzo ważnym świętem. Nie podlegał on postowi – można było bez grzechu jeść potrawy tłuste i mięsne, wesoło bawić się, a w dawnych czasach urządzano nawet wesela. Zwyczajowo dzień ten wyznaczał termin siewów wiosennych. Powszechnie wierzono, że dla pomyślności późniejszych zbiorów konieczne jest zaoranie chociażby jednej bruzdy w tym dniu, nawet jeżeli… Czytaj więcej →

Szopki krakowskie i nie tylko

Za pomysłodawcę szopek bożonarodzeniowych uważany jest św. Franciszek z Asyżu. To właśnie on, pragnąc przybliżyć prostym ludziom Jezusa, 24 grudnia 1223 roku zorganizował we włoskiej miejscowości Greccio pierwszą na świecie żywą szopkę. Umiejscowiona ona była w naturalnej scenerii skalnej groty, położonej niedaleko znajdującego się tam klasztoru franciszkańskiego. Na sianie złożona była wyrzeźbiona z drewna figurka Dzieciątka, wybrani mieszkańcy wioski przedstawiali… Czytaj więcej →