Archiwum

Jesienne dary lasu

Chociaż las był przestrzenią tajemniczą i niebezpieczna dla mieszkańców terenów rolniczych, to jednak ludzie od najdawniejszych czasów starali się uszczknąć jak najwięcej z obfitości jego darów. Podstawowym produktem, niezbędnym w życiu wsi, było drewno. Drzewa przeznaczone na cele budowlane spuszczano lub zrywano czyli ścinano w okresie zimowym, kiedy nie krążyły soki, ponieważ takie było najbardziej trwałe i nie miało żerujących owadów dodatkowym… Czytaj więcej →

Żniwa, sierp, kosa…

Dzisiaj żniwa przebiegają prawie niedostrzegalnie. Jednego dnia pole pokryte jest łanem zboża, a następnego dnia jest to już gołe ściernisko albo nawet zaorany szmat pola. Dawniej był to czas kilkutygodniowej, wytężonej pracy, wymagającej w dodatku starannych wcześniejszych przygotowań. Już koniec czerwca i początek lipca gospodarze poświęcali na przegląd i przygotowanie narzędzi żniwnych. Przez wieku wyglądało to bardzo podobnie. We wszystkich… Czytaj więcej →

Wypas inwentarza

Według wielowiekowej tradycji ludowej, hodowane w gospodarstwie zwierzęta wypasano na pastwiskach od dnia św. Wojciecha do św. Marcina. Nawet jeżeli pogoda była sprzyjająca, zazwyczaj dotrzymywano tych terminów i nie wyganiano zwierząt z zagrody wierząc, że naruszenie zwyczaju spowoduje nieszczęśliwe, bliżej nieokreślone konsekwencje, związane nie tylko z bezpieczeństwem hodowanego stada, ale i pomyślnością rodziny. Powszechne było przekonanie, że po św. Marcinie… Czytaj więcej →

Łyżka za cholewą

Łyżka za cholewą Przybory służące do jedzenia oraz do przygotowywania potraw znane są od czasów pierwotnych, chociaż ich formy i stosowane do wyrobu surowce bywały różne.  Do takich przyborów zalicza się różnego rodzaju łyżki i łyżeczki, widelce, noże, szczypce, chochle i szpatułki, pałeczki i inne przedmioty, nazywane ogólnie sztućcami. Jest to termin zaczerpnięty z języka niemieckiego, w pierwowzorze oznaczający podpórki… Czytaj więcej →

Patroni rolników

Trzej ważni kwietniowi święci – Wojciech, Jerzy i Marek – jak wszyscy święci, są patronami rozlicznych różnych zawodów, rzemiosł, miast i państw, ale jednocześnie wszyscy trzej w tradycyjnej kulturze ludowej uznawani są za wspomożycieli rolnictwa, rolników, życia i pracy mieszkańców wsi. Św. Wojciech cieszył się poważaniem jako nasz własny święty i opiekun całego kraju, św. Jerzy uznawany był za szczególnego… Czytaj więcej →

Pisanki i ich magiczne moce

W licznych obrzędach ludowych pojawiało się jajko. Z niego wykluwało się nowe życie, a więc stało się ono symbolem odradzania w przyrodzie. Wykorzystywano je w wielu zabiegach, mających na celu pobudzenie sił natury, spowodowanie płodności ludzi, zwierząt i ziemi. Jeszcze w XIX wieku powszechnie wieszano jajko u sufitu w izbie w celu ochrony przed nieczystymi mocami. Przed zasiedleniem nowej chaty,… Czytaj więcej →

Chleb – pieczenie i związane z nim zwyczaje

Do końca XIX wieku gospodarka chłopska była prawie całkowicie samowystarczalna. Wśród nielicznych, podstawowych produktów kupowanych były zapałki, sól, nafta i śledzie. Konieczność zapewnienia sobie bytu zmuszała ludzi do gromadzenia zapasów oraz do przetwarzania surowców. Podstawowym, cenionym produktem było ziarno, ponieważ główny wysiłek w przetwórstwie wiejskim koncentrował się wokół wypieku chleba i przerobu mleka. Na chleb przeznaczane było głównie żyto, w… Czytaj więcej →

Św. Jadwiga i rzepa

O październiku Połowa października zwyczajowo była na wsi terminem zakończenia wszystkich prac polowych. Oziminy musiały być zasiane, niwy zaorane pod zboża jare, zwożone były ostatnie jarzyny i warzywa, a ziemia pogrążała się w spoczynku. Tradycja nakazywała, aby około dnia św. Jadwigi były zebrane wszystkie owoce z sadów, wykopane wszystkie jadalne korzenie – marchew, pietruszka, rzepa, kalarepa, brukiew oraz wycięte głowy… Czytaj więcej →

O piecach kaflowych

Listopad bywa nazywany najsmutniejszym miesiącem roku, zapewne nie bez racji. Krótkie dni, opadłe liście z drzew, puste pola, sady i ogrody, mgły utrzymujące się nieraz przez cały dzień, częste mżawki, deszcze a nawet opady śniegu, przymrozki i mrozy, dokuczliwe wiatry zapowiadały zimę, do której trzeba było się odpowiednio przygotować. W komorach, piwnicach i spichrzach mieszkańcy wsi gromadzili zapasy żywności.  Bardzo… Czytaj więcej →