Chleb – pieczenie i związane z nim zwyczaje

Do końca XIX wieku gospodarka chłopska była prawie całkowicie samowystarczalna. Wśród nielicznych, podstawowych produktów kupowanych były zapałki, sól, nafta i śledzie. Konieczność zapewnienia sobie bytu zmuszała ludzi do gromadzenia zapasów oraz do przetwarzania surowców. Podstawowym, cenionym produktem było ziarno, ponieważ główny wysiłek w przetwórstwie wiejskim koncentrował się wokół wypieku chleba i przerobu mleka. Na chleb przeznaczane było głównie żyto, w… Czytaj więcej →

Św. Jadwiga i rzepa

O październiku Połowa października zwyczajowo była na wsi terminem zakończenia wszystkich prac polowych. Oziminy musiały być zasiane, niwy zaorane pod zboża jare, zwożone były ostatnie jarzyny i warzywa, a ziemia pogrążała się w spoczynku. Tradycja nakazywała, aby około dnia św. Jadwigi były zebrane wszystkie owoce z sadów, wykopane wszystkie jadalne korzenie – marchew, pietruszka, rzepa, kalarepa, brukiew oraz wycięte głowy… Czytaj więcej →

Gdy św. Jan łąkę zrosi, to chłop siano kosi

Bardzo ważnym świętem w polskiej tradycji ludowej był dzień św. Jana Chrzciciela, przypadający 24 czerwca. Na ten dzień dekorowano wszystkie kapliczki św. Jana zielenią, kwiatami i wieńcami i nieważne było, czy jest to Chrzciciel czy prawie równie popularny św. Nepomucen. W religijności ludowej św. Jan sprawował szczególną opiekę nad wodami. Przed dniem jego święta surowo zabronione było zażywanie kąpieli w… Czytaj więcej →

Św. Antoni i margaretki

W tradycji ludowej lato rozpoczynało się od dnia św. Małgorzaty, przypadającego 10 czerwca. Jest to imię pochodzące z greki i oznacza perłę, pąk kwiatowy albo córkę światła. Od tego imienia wywodzi się nazwa popularnych białych kwiatów – margerytek inaczej margaretek. W czerwcu kończył się przednówek, ponieważ w ogrodach, na łąkach i w lesie można było już znaleźć coś do jedzenia… Czytaj więcej →

Kawalkada wielkanocna czyli święcenie pól

Jak kraj długi i szeroki, tradycyjnie od drugiego dnia Wielkanocy do początków lipca odbywały się we wsiach i parafiach obrzędy zwane święceniem, okrężaniem, objazdem lub obchodem pól, a także procesją konną, kawalkadą wielkanocną lub jazdą krzyżową. Trudno jest określić początki tego zwyczaju, chociaż wzmianki o nim spotykamy od najdawniejszych czasów. Być może związane to było z obchodami pogańskimi, nasilonymi szczególnie… Czytaj więcej →

Zielone Świątki, tatarak w kątki

Zielone Świątki to ludowa nazwa kościelnego święta Zesłania Ducha Świętego, obchodzonego pięćdziesiąt dni po Wielkanocy. Na południu kraju święto to nazywano również Sobótkami, a na Podlasiu – Palinockami. Dawniej uroczystość obchodzona była przez trzy dni – w niedzielę, poniedziałek i wtorek, a obowiązywał w tym czasie zakaz ciężkiej pracy. Bardzo bogate są tradycyjne obrzędy związane z tym świętem, wywodzące się… Czytaj więcej →

Co łączy przednówek, wodziankę i tarninówkę

Przednówek jest dzisiaj terminem archaicznym, nieznanym i często niezrozumiałym, chociaż jeszcze w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku w niektórych latach wizja tego okresu budziła lęk. Określenie to dotyczy niesprecyzowanego bliżej czasu między kończeniem się zapasów z ubiegłego roku, a pierwszymi plonami w nowym roku. Długość przednówka i jego rozmiar zależały od wielkości zbiorów w roku poprzednim, od zamożności gospodarstwa i od… Czytaj więcej →

Gruzja – dwa magiczne tygodnie

Piękna Gruzja Szczęśliwy los rzucił nas na dwa tygodnie go Gruzji, która od lat fascynowała swoją przebogatą kulturą, wspaniałą i bolesną nieraz historią, sztuką, piśmiennictwem, odrobiną egzotyki no i oczywiście niezwykłymi krajobrazami. Ten niewielki kraj, mniejszy niż ¼ powierzchni Polski, urzeka swoją różnorodnością, zachowanymi zabytkami i gościnnością, serdecznością mieszkańców. Jest tu wszystko – piękne plaże nad morzem Czarnym, wyniosłe i… Czytaj więcej →

Majowe

Maj powszechnie uważany jest za najpiękniejszy miesiąc roku. To czas najbujniejszego rozkwitu przyrody, świeżych barw i upojnych zapachów kwitnących kwiatów i drzew, oszałamiających dźwięków rozśpiewanych ptaków. Wsie tętniły gwarem i pracą. Prawie całkowicie zakończone zostały prace związane z siewami zbóż jarych. Gospodarze wstrzymywali się jedynie z siewem gryki i prosa, które lubiły ciepło i zwyczajowym terminem ich siewu była druga… Czytaj więcej →

Trzoda w wiejskiej zagrodzie

Prawie w każdej zagrodzie wiejskiej – z wyjątkiem tych najbiedniejszych – hodowane były konie, krowy i świnie, a każdy z gatunków miał odmienne przeznaczenie. Koń był najznaczniejszym pomocnikiem gospodarza, a wykorzystywany był do prac polowych, jako podstawowy środek transportu a także do jazdy pod wierzch. Od wielkości gospodarstwa zależała ilość utrzymywanych koni, w tym klaczy, ogierów i źrebaków. Koń służył… Czytaj więcej →

Na Przewody reszta wody

Wiosną woda odgrywała szczególną rolę. Jej ożywcza moc zawsze niezbędna była do pobudzenia sił przyrody, do kiełkowania i wzrostu roślin, do rozwoju życia dla ludzi, zwierząt i całego świata. Według wierzeń, była ona – obok ziemi, ognia i powietrza – jednym z czterech żywiołów tworzących świat. W tradycyjnej kulturze ludowej woda miała dwojakie znaczenie – z jednej strony była symbolem… Czytaj więcej →

Przy wielkanocnym stole

Wielkanoc, największe święto chrześcijańskie, przerodziło się w dawnej Polsce w największe święto kulinarne. Przygotowaniem do tego był Wielki Post, który pozwalał przygotować apetyty i możliwości do pochłaniania potraw. Już w Wielki Piątek hucznie urządzano pogrzeb żuru i śledzia, symboli uprzykrzonych wyrzeczeń. Tłuczono gliniany garnek z żurem, a śledzia wieszano na gałęzi za karę, iż przez sześć tygodni panował nad mięsem,… Czytaj więcej →